UDDEL – Hieronder treft u de toespraak van Kees Zwaan en het gedicht van Sarah Deij tijdens Dodenherdenking 2026.
Toespraak 4 mei 2026 door Kees Zwaan
Allereerst een welkom aan alle jongens, meisjes, volwassenen, ouderen en ook aan locoburgemeester Henk van den Berge.
Het landelijke thema voor 4 en 5 mei is dit jaar “de geschiedenis begrijpen”.
Vandaag zijn we samen twee minuten stil.
Stil om de geschiedenis te herdenken.
Wij herdenken vandaag, voor de 81e keer, de slachtoffers van de 2e wereldoorlog en van oorlogssituaties en vredesoperaties die daarna plaatsvonden.
Wereldwijd waren er in de 2e wereldoorlog naar schatting 55 miljoen slachtoffers te betreuren.
Nederland kende 8.000 militaire slachtoffers. 89.000 burgerslachtoffers en 102.000 Joodse Holocaustslachtoffers.
In Uddel kwamen twee dorpsgenoten om.
Ik heb enkele oude mensen gevraagd naar hun herinneringen aan de 2e wereldoorlog en aan de bevrijding.
Sommige gebeurtenissen maken levenslang indruk. De 90-plussers konden bepaalde herinneringen dan ook feilloos uit hun geheugen opdiepen. Ik kreeg verhalen te horen over de onderduikers die direct na de bevrijding tevoorschijn kwamen. Een bijzondere gebeurtenis. Ook waren er verhalen over mensen die in het dagelijks leven bijvoorbeeld leraar waren en na de bevrijding zomaar officier in het leger bleken te zijn. Een bijzondere gewaarwording om je leerkracht opeens in uniform te zien.
Ik sprak een meneer van ruim 90 jaar oud. Hij vertelde over de vliegtuigen van de Duitsers die Rotterdam bombardeerden op 14 mei 1940. De rookpluimen boven de stad zag hij op 30 kilometer afstand. Bijna vijf jaar later, op 3 mei 1945, kwamen de vliegtuigen van de geallieerden laag overgevlogen en ze dropten voedsel boven Rotterdam. De bevrijding was een feit!
En hoe ging dat in Uddel?
Op dinsdag 17 april 1945 werden Apeldoorn, en ook Uddel, bevrijd door de Canadezen. Er was weer vrijheid. Maar er was ook nog steeds honger.
Ik sprak een oude mevrouw die zich levendig herinnerde dat het wittebrood en de chocolade door de geallieerden begin mei 1945 werden gedropt. De eerste dropping was eind april in West Nederland, heette “operatie manna” – ontleend aan het Bijbelse woord manna – en duurde acht dagen. Daarna vond “operatie chowhound” plaats, het Engelse woord voor iemand die graag en veel eet. Ook Uddel kreeg voedsel, en chocolade, via de lucht. Een zeer gedenkwaardige en mooie gebeurtenis.
De Oranjevereniging van Uddel heeft 50 jaar na de bevrijding het initiatief genomen voor een bevrijdingsmonument. Het monument werd op 4 mei 1995 onthuld. Op het monument lezen we: “Vrijheid is een kostbare gave en een blijvende opgave”.
Vrijheid is inderdaad niet vanzelfsprekend.
Wereldwijd is sprake van oorlogen en conflicten; dichtbij in Oekraïne, iets verder weg in en rondom Israël, in en rondom Iran en nog verder weg in bijvoorbeeld Soedan.
Ook is sprake van miljoenen ontheemde mensen.
Daarnaast lijden talloze mensen aan vervolging vanwege hun geloof, of hun geaardheid of omdat ze afwijken van een bepaalde norm.
Bevrijding is nodig. En vervolgens is nodig dat het leven weer wordt opgepakt. Een opdracht die wij nog iedere dag hebben. Zorg, aandacht, verdraagzaamheid. En liefde voor de naaste, dichtbij en ver weg. Wereldwijd zien we steeds vaker dat verdraagzaamheid niet vanzelfsprekend is. Zelfs niet richting het Joodse volk waarvan er in de 2e wereldoorlog zes miljoen om het leven werden gebracht.
Ik wens ons allen vrijheid toe. En verdraagzaamheid. En dankbaarheid voor die vrijheid. Dankbaarheid aan de mensen die de vrijheid mogelijk maken. En bovenal dankbaarheid aan God dat we leven in een vrij land.
Ik heb gesproken.
Gedicht Sarah Deij
Op 4 mei zijn wij stil samen,
denken aan de tijd van strijd.
Aan de mensen, aan de namen,
die vochten voor onze vrijheid.
Vlaggen hangen halfstok naar beneden,
voor wie vielen in het verleden.
Vandaag herdenken wij hun strijd,
voor vrede en vrijheid.
Twee minuten zonder geluid,
niemand spreekt een woord meer uit.
We denken aan wat ons raakt,
hoe de oorlog alles kapot heeft gemaakt.
Zij wilden leven zonder pijn,
ze wilden veilig samen zijn.
Ze droomden van een leven vrij,
zoals voor jou en ook voor mij.
Nu leven wij in vrede hier,
dat is bijzonder, het geeft ons plezier.
Maar dat is niet vanzelf gegaan,
velen hebben daarvoor ingestaan.
Dus denken wij aan hen vandaag,
en stellen ons een stille vraag:
Hoe zorgen wij, met groot en klein,
dat er vrede zal zijn?
