Uddel ligt midden in een prachtig gebied. Heide, bossen, zandpaden, unieke waterplassen en prachtige vergezichten. Veel mensen komen hier juist om van die rust en natuur te genieten. Toch valt mij de laatste tijd iets op waar ik mij steeds meer aan erger: het afval dat overal wordt achtergelaten.
Verpakkingen van snoepgoed, blikjes, plastic zakken en bananenschillen liggen langs de paden en in de bosrand. Dat levert een aanzienlijke schade op aan de natuur en omgeving.
De gevolgen van afval achterlaten zijn groter dan veel mensen denken. Dieren kunnen verstrikt raken in plastic zakken of touwtjes. Vogels en andere dieren eten soms stukjes plastic omdat ze die aanzien voor voedsel. Dat kan leiden tot verwondingen, ziekte of zelfs sterfte.
Wat voor ons slechts een weggegooid stukje afval lijkt, kan voor een dier een groot probleem zijn. Fruitschillen lijken geen probleem te zijn. Sommige mensen denken misschien dat een schil van een banaan vanzelf wel verdwijnt. Dat klopt uiteindelijk ook, maar niet voordat het vele maandenlang zichtbaar in de natuur heeft gelegen.
Daarnaast kost het opruimen van zwerfafval veel geld. Gemeenten, terreinbeheerders en vrijwilligers besteden jaarlijks heel veel tijd en moeite aan het verwijderen van afval en vuilnis dat er nooit had mogen liggen. Geld en tijd die ook besteed hadden kunnen worden aan onderhoud van natuur, speelplekken of andere voorzieningen.
Bovendien gaat het om iets veel groters: de gedachte dat je iets van jezelf gewoon kunt achterlaten omdat een ander het wel opruimt. Dat hoort niet…
“Een schoon bos begint niet bij extra afvalbakken of opruimacties, maar bij mensen die zich verantwoordelijk voelen voor de plek waar ze wonen, werken en wandelen.”
Vuilniszak vol
Tijdens wandelingen neem ik regelmatig een vuilniszak en een grijper mee. Dat lijkt misschien wat overdreven, maar bij thuiskomst zit de zak vaak vol. En dan heb ik het nog niet eens over de grotere vondsten die ik onderweg tegenkom. Oude autobanden, afgedankte meubels en zelfs televisies zijn in onze bossen geen uitzondering meer.
Dat roept een vraag op. Hoe komt iemand ertoe om zoiets achter te laten? De Amerikaanse admiraal William McRaven werd bekend met zijn advies: “Begin de dag met het opmaken van je bed.” Niet omdat een strak bed zo belangrijk is, maar omdat het laat zien dat je verantwoordelijkheid neemt voor de kleine dingen. Wie de kleine dingen serieus neemt, neemt meestal ook de grotere zaken serieus. Immers… Wie trouw is in het minste, is ook trouw in het grote. Het vers uit Lucas 16:10 (HSV) laat zien dat karakter niet pas zichtbaar wordt bij grote beslissingen, maar juist in kleine dagelijkse keuzes.
Wie een snoeppapiertje niet eens tot de volgende prullenbak kan bewaren, laat eigenlijk zien dat hij zich niet verantwoordelijk voelt voor zijn omgeving. Het gaat niet om het papiertje zelf, maar om de houding erachter. Respect voor je omgeving begint vaak bij de eenvoudige gedragingen.
Onderzoek
Onderzoekers noemen onverschilligheid één van de belangrijkste oorzaken van het ontstaan van zwerfafval. Dat klinkt misschien hard, maar er zit een kern van waarheid in. Een snoeppapiertje lijkt onbeduidend, maar het zegt iets over hoe we naar onze omgeving kijken. Er is behoorlijk veel onderzoek gedaan naar zwerfafval. Een greep uit de bevindingen:
- Bijna 95% van de Nederlanders ergert zich aan zwerfafval, maar tegelijkertijd geeft ongeveer 1 op de 5 Nederlanders toe zelf ook weleens afval op straat of in de natuur achter te laten.
- Nederlanders geven aan zich vooral aan zwerfafval te storen omdat het getuigt van onverschilligheid. Dat is zelfs een van de meest genoemde redenen in landelijke onderzoeken van Rijkswaterstaat.
- Onderzoekers concluderen dat de mens de grootste directe veroorzaker van zwerfafval is. Factoren als betrokkenheid bij de omgeving, sociale normen en de staat van de omgeving spelen daarbij een grote rol.
- Er is ook een bekend psychologisch effect: vuil trekt vuil aan. Op plekken waar al afval ligt, zijn mensen sneller geneigd er nog iets bij te gooien. Een schone omgeving nodigt juist uit tot netjes gedrag.
Misschien is dat wel de belangrijkste les uit al het onderzoek: een schoon bos begint niet bij extra afvalbakken of opruimacties, maar bij mensen die zich verantwoordelijk voelen voor de plek waar ze wonen, werken en wandelen. Het verklaart waarom zwerfafval zo hardnekkig is. Psychologen weten al langer dat vuil vuil aantrekt. Waar afval ligt, voelen mensen minder een drempel om er zelf ook iets bij te gooien.
Maar het omgekeerde blijkt gelukkig ook waar: een schone omgeving nodigt uit tot netjes gedrag. Elke verpakking die we oprapen, elk blikje dat we meenemen, draagt dus niet alleen bij aan een schoner bos, maar ook aan een cultuur waarin respect voor onze leefomgeving vanzelfsprekender wordt.
Maar dat wisten wij in Uddel en omgeving al lang hé? Goed voorbeeld doet goed volgen…
Spiekbriefje…
Uddel staat bekend als een dorp waar mensen naar elkaar omzien. Waar vrijwilligers zich inzetten voor verenigingen, kerken, evenementen en de leefbaarheid van het dorp. Waar veel ondernemers duurzaam willen werken. Juist daarom past het achteloos weggooien van afval niet bij wie wij willen zijn. Een mooie leefomgeving ontstaat niet vanzelf. Die houden we samen mooi.
Misschien helemaal geen gek idee om regelmatig de Uddelse Opruimdagen te organiseren, wie weet… 😉
Het is een eenvoudige uitdaging voor iedereen: neem je afval mee naar huis en raap onderweg eens een stukje op dat niet van jou is. Weet dat de natuur geen vuilnisbak is. Daarom dit ‘spiekbriefje’ als slot. Deel het met je (klein)kinderen, plak het op de pleedeur of aan de binnenkant van de lunch-box, lees het luid voor na het avondeten. Beloon het goede gedrag.
En zeker weten is dit wel het mooiste van alles: de beloning laat niet op zich wachten. Een schonere omgeving zie je direct terug.
De 5 Uddelse natuurregels
- Neem je afval altijd mee naar huis of naar een prullenbak.
- Laat niets achter in het bos, op straat of op het schoolplein.
- Denk aan de dieren: afval is geen voedsel.
- Zie je een stukje afval? Raap het op als dat veilig kan.
- Laat de natuur mooier achter dan je haar aantrof.
Een echte Uddelaar gooit niets van zich af.
Egbert Jan van Bel is schrijver, ondernemer en natuurliefhebber.
Ziet u iets wat niet in orde is in de openbare ruimte? Bijvoorbeeld een losse stoeptegel, afval op straat, een verstopte put of graffiti. Dit kunt u melden bij de gemeente.
