Aan het eind van het jaar word ik altijd een beetje rustig in mijn hoofd. Niet omdat ik daar zo goed in ben, maar omdat de bijen me geen andere keuze geven. Rond de bijenkasten er is niets meer te doen behalve af en toe luisteren of er nog leven in zit. Geen zwermen, geen doppen, geen varroa-ellende. Alleen hout, kou en een paar pallets met kasten die er van buiten allemaal hetzelfde uitzien.
Als je het niet weet, zou je denken dat er niks meer gebeurt. Maar in elke kast hangt een tros bijen bij elkaar, winterstand. Ze kruipen dicht op elkaar, schuiven heel langzaam over de ramen, houden het broednest warm en verbruiken zo min mogelijk voer. Geen spektakel, maar wel precies wat nodig is om het te redden tot het voorjaar.
Dat is zo ongeveer het tegenovergestelde van hoe wij het jaar afsluiten. Wij rennen nog even door: laatste bestellingen, laatste mailtjes, lijstjes met goede voornemens, en dan ook nog “gezellig doen” omdat het moet. Het jaar moet knallend eindigen, anders voelt het blijkbaar niet af.
De bijen doen dat anders. Die hebben hun knal al gehad in de zomer. Dan is het piekdruk: halen, brengen, ramen vol, zwermdrift, doppen breken, nadenken waar je die extra kast nog kwijt kunt. Daarna wordt het minder. Minder dracht, minder bijen, minder gedoe. En uiteindelijk: wintertros. Rust als werkvorm. Niet romantisch, gewoon noodzakelijk.
Vaak wordt de bijenkast als ideaal plaatje gebruikt: samenwerken, niemand klaagt, iedereen weet wat ’ie moet doen. Klinkt leuk, maar mensen zijn geen bijen. In een volk heb je geen discussie over werktijden, niemand die vraagt om waardering, en er is ook geen bij die zegt: “Deze koningin ligt mij niet, ik ga ergens anders werken.”
Toch herken ik wel wat. Een bijenvolk in de zomer doet me soms denken aan hoe wij het hele jaar leven: alles volproppen met afspraken, verwachtingen en activiteiten. Het verschil is alleen dat de bijen wél een duidelijke winterstand hebben. Wij denderen vaak gewoon door.
Wat ik knap vind aan bijen: ze verspillen geen energie aan dingen die er niet toe doen. Als er dracht is, gaan ze. Is er geen dracht, dan blijft het rustig. Geen hysterische acties om toch nog ergens een bloemetje te vinden dat er niet is. Ze accepteren de situatie en schakelen mee.
Als imker leer je dat met vallen en opstaan. Je kunt wel willen dat het een topjaar wordt, maar als het koud en nat is in mei, dan heb je gewoon minder honing. Punt. Daar helpt geen plan, geen motivatieposter en geen extra kop koffie tegen. Het volk doet wat het kan, en de rest heb je niet in de hand.
Aan het eind van het jaar denk ik soms terug aan al die momenten aan de kasten. De volken die geweldig gingen, de volken die instortten, de ramen die vol zaten, maar ook die ene kast waar je al bij de eerste blik weet: dit wordt niks meer. Het hoort er allemaal bij, maar elk volk dat de winter in gaat, voelt als een kleine overwinning.
Misschien lijkt het leven daar wel een beetje op. Je begint vol plannen in het voorjaar: dit ga ik doen, dat ga ik opbouwen, zo veel wil ik binnenhalen. Halverwege het jaar komt de realiteit eroverheen. Sommige dingen lukken, andere niet. Tegen de winter tel je geen plannen meer, maar resultaten. Welke volken staan er nog, welke relaties zijn blijven staan, welke projecten hebben het jaar overleefd.
Ik heb niet zoveel met grote woorden over “loslaten” en “intenties zetten”. Dat klinkt allemaal mooi, maar in de praktijk draait het voor mij om iets simpels: wat wil ik warm houden deze winter, en wat mag rustig afvriezen. Bijen houden hun koningin en hun tros warm. De rest laten ze koud worden. Zo hard is het, zo helder is het.
Voor mensen zijn dat geen ramen met honing, maar dingen als:
- Tijd met een paar mensen waar je echt wat mee hebt.
- Werk waar je nog energie van krijgt als de drukte wegvalt.
- Een lichaam dat niet voortdurend op standje zomerproductie staat.
Misschien hoeven we het einde van het jaar niet grootser te maken dan het is. Even de druk eraf, net als de bijen. Rust in de kast betekent niet dat het volk niks waard is — het betekent dat het klaar is voor wat daarna komt.
Dus laat die lijstjes en goede voornemens maar even liggen. Als je straks weer aan de slag gaat en het zonnetje schijnt, komt de werkdrift vanzelf wel terug. Tot die tijd is het gewoon: kasten dicht, potten gevuld, en een bak koffie erbij. Dat is ook winst.
